Personeel en bedrijfsovername

Personeel is vaak een van de meest waardevolle assets van een onderneming, en het is belangrijk tijdens een overname zorgvuldig om te gaan met de wensen, rechten en plichten van het personeel van de te verkopen onderneming. Vaak is een koper er veel aan gelegen de belangrijkste werknemers (bijvoorbeeld met veel kennis) aan de onderneming gebonden te houden, maar er zijn ook situaties denkbaar waarin de koper juist van (een deel van) het personeel af wil. In dit artikel nemen wij de rechten en plichten van zowel de verkoper als de koper door. Zo krijgt u een eerste indruk van de situatie rond personeel en bedrijfsovername. Wel raden wij u aan contact op te nemen met een arbeidsjurist voordat u daadwerkelijk een deal sluit. Iedere situatie is anders en vraagt om een eigen aanpak; vraagstukken rond personeel kunnen complex zijn.

Overgang van onderneming

De eerste vraag die u moet beantwoorden, is of de bedrijfsovername een aandelentransactie of een activatransactie betreft. Bij een aandelentransactie is de situatie rond het personeel volledig duidelijk: de koper neemt de volledige onderneming over (veelal een bv) en daarmee alle rechten en plichten, ook wat betreft het personeel.

Bij een activatransactie (bij een eenmanszaak, een vof of ook een bv) is dat niet altijd duidelijk. De vraag die hier moet worden beantwoord, is of er sprake is van een zogenoemde 'overgang van onderneming'.

De criteria hiervoor zijn vastgelegd in artikel 7:663 BW. Van overgang van onderneming is sprake wanneer de identiteit van de onderneming behouden blijft: de vaste activa, handelsnaam, klantenbestanden, administratie enzovoort worden overgenomen. Met andere woorden: een koper neemt de bezittingen over waarmee de onderneming kan worden voortgezet. Worden er slechts enkele bezittingen overgenomen (een pand, bedrijfsauto's, een machine), dan is er over het algemeen geen sprake van overgang van onderneming en gelden de verderop besproken rechten en plichten niet.

Is er wél sprake van overgang van onderneming, dan blijven de rechten en plichten van het betrokken personeel zoveel mogelijk behouden. Deze medewerkers gaan over naar de koper en volgen als het ware de onderneming. Vanaf het moment van de overdracht kan het overgenomen personeel zijn rechten tegenover de nieuwe werkgever laten gelden, terwijl die nieuwe werkgever ook de rechten van de verkoper verkrijgt.

Het is goed te beseffen dat de overgang van personeel bij een activatransactie een juridisch complex proces is, met belangrijke elementen als de cao, pensioenen en arbeidsvoorwaarden. Laat u hier dus goed over voorlichten en schakel indien gewenst een arbeidsjurist in.

Synergievoordelen bij een bedrijfsovername

Een van de meest genoemde redenen voor een overname zijn schaalvoordelen en de daaraan gerelateerde lagere kosten. In veel gevallen neemt een koper een bedrijf dus over met het idee de totale nieuwe (bestaande plus gekochte) business met gemiddeld minder mensen uit te voeren. Met andere woorden: een deel van het beoogde voordeel zal uit het afvloeien van personeel moeten komen. Daarbij wil de koper graag de 'beste' werknemers behouden en van de 'mindere' afscheid nemen. Uiteraard zijn hierop veel regels en beschermingsconstructies van toepassing, die wij in de volgende paragrafen bespreken.

Opzegging of ontbinding van de arbeidsovereenkomst

Wanneer wij ervan uitgaan dat er sprake is van een overgang van onderneming (dus een aandelentransactie of een activatransactie die aan de bovengenoemde criteria voldoet), is een werknemer in vaste dienst vrij goed beschermd. Een werknemer met een tijdelijk contract is uiteraard minder beschermd. Zowel de verkoper als de koper kan, met inachtneming van de wettelijke en contractuele opzegtermijnen, het tijdelijke arbeidscontract opzeggen, waarna er verder geen rechten en plichten meer richting de werknemer gelden.

Voor werknemers in vaste dienst van wie de werkgever afscheid wil nemen, zijn er feitelijk twee mogelijkheden: opzegging van de arbeidsovereenkomst (via het UWV) of ontbinding van de arbeidsovereenkomst (via de kantonrechter). Bij een opzegging kan de werkgever niet vrij kiezen wie hij ontslaat, en duurt het ontslagproces over het algemeen lang. Bij een ontbinding is er sprake van een sneller afscheid, maar moeten er doorgaans hoge afvloeiingsregelingen worden uitbetaald.

Het zal duidelijk zijn dat een nieuwe werkgever (de koper) hier niet op zit te wachten en bepaalde werknemers om die reden liever niet overneemt. Maar wat mag er wel en wat mag er niet?

Rechten en plichten met betrekking tot uw personeel

De belangrijkste conclusie is dat werknemers na een bedrijfsovername (die voldoet aan de criteria van 'overgang van onderneming') bij de nieuwe werkgever aanspraak maken op minimaal dezelfde arbeidsvoorwaarden als zij in de oorspronkelijke situatie hadden.

Bovendien moet u er rekening mee houden dat u als verkoper aanvankelijk aansprakelijk blijft voor het doorgevoerde personeelsbeleid. Komen er na de overname nog zaken boven water die u niet volgens de regelgeving hebt uitgevoerd, dan kunt u als oud-eigenaar tot een jaar na de overdracht worden aangesproken op de naleving van de arbeidsovereenkomst.

Dat betekent dat, als er sprake is van 'overgang van onderneming', de werknemer gewoon in dienst blijft zonder dat daar iets voor hoeft te worden gedaan. Daarnaast is de oude werkgever nog een jaar medeverantwoordelijk voor de naleving van die arbeidsovereenkomst.

De plichten van het personeel zijn daarentegen vrij beperkt: de reguliere opzegtermijnen en condities blijven van toepassing. In veel gevallen is het als koper dus verstandig voorafgaand aan de deal contact te hebben met de belangrijkste werknemers en hun bijvoorbeeld een retentiebonus in het vooruitzicht te stellen.

Overtollige werknemers

Om synergievoordelen te realiseren, zal een koper in sommige gevallen toch naar ontslagprocedures moeten kijken. Door de overgang van onderneming blijven werknemers namelijk op de loonlijst staan, ook al zijn zij overtollig. In dat geval zou de oude werkgever kunnen proberen deze werknemers vóór een overgang van onderneming te ontslaan. Dat kan via de bovengenoemde opties van opzegging of ontbinding, maar kan stuiten op problemen door de lange doorlooptijd en de hoge kosten.

Een alternatief is dat u zelf het gesprek aangaat met de betreffende werknemers en probeert een vaststellingsovereenkomst met hen te sluiten. De koper zou dat als voorwaarde voor de bedrijfsovername kunnen bedingen. Zodra de werknemers volgens de gemaakte afspraken zijn ontslagen (veelal inclusief een afkoopsom), vindt vervolgens de overname plaats. Gebeurt dat niet, dan gaan de werknemers op de reguliere wijze mee naar de nieuwe werkgever. Blijken zij daar na verloop van tijd alsnog overbodig, dan kunnen zij door de koper eventueel worden ontslagen. De nieuwe werkgever kiest dan meestal voor opzegging van de arbeidsovereenkomst via het UWV.

Let er wel op dat ook de jaren bij de oude werkgever in dat geval meetellen voor de ontslagregeling. Waarschijnlijk mogen werknemers met veel dienstjaren van het UWV dan blijven en moeten werknemers met minder dienstjaren vertrekken. Daar hebt u weinig invloed op.

Afsluitend

Zowel als koper als als verkoper is het niet eenvoudig afscheid te nemen van werknemers met een vaste aanstelling. Is er sprake van een overgang van onderneming, dan gaan de betrokken werknemers van rechtswege al mee naar de nieuwe werkgever, met behoud van al hun rechten. Zijn werknemers overtollig, dan is het om bedrijfseconomische redenen mogelijk een ontslagprocedure in gang te zetten, maar dat kost óf veel tijd óf veel geld. Het kan verstandiger zijn zelf proactief afspraken te maken met de betreffende werknemers over afvloeiing.

In alle gevallen is het van groot belang dat u een deugdelijke personeels- en pensioenadministratie voert en hebt gevoerd, waarmee inzichtelijk is dat u de wettelijke regels naleeft en hebt nageleefd.