Vormen van bedrijfsoverdracht

Bij de verkoop van een besloten vennootschap (bv) kan de onderneming op twee manieren worden overgedragen: via een aandelenoverdracht of via een activatransactie. Voor eenmanszaken en vof's is er geen keuze: zij kunnen immers geen aandelen uitgeven. Een bedrijfsoverdracht wordt hier dus per definitie via een activatransactie uitgevoerd. In dit artikel bespreken wij beide manieren van overdracht, met de bijbehorende voor- en nadelen.

Activatransactie

Een activatransactie houdt in dat de koper alleen de bezittingen (de zogenoemde 'activa', inclusief 'goodwill') van de verkoper overneemt. Worden ook de schulden overgenomen, dan spreekt u van een activa-passivatransactie. Normaal gesproken worden de over te nemen activa in detail geïnventariseerd en opgenomen in de overnameovereenkomst.

Voordelen activatransactie

Een voordeel van de activatransactie is dat er minder kans is op een 'lijk in de kast', doordat het ondernemersrisico tot het moment van de bedrijfsoverdracht bij de verkoper achterblijft. Het risico op claims uit het verleden is dus vrijwel nihil. In de meeste gevallen volstaat daarom een beperkte due diligence.

Nadelen activatransactie

Een nadeel is dat alles wat wordt overgenomen zeer minutieus moet worden gedocumenteerd, om te voorkomen dat na de bedrijfsovername blijkt dat u geen eigenaar bent geworden van activa die cruciaal zijn voor het bedrijfsproces. Na de overname moeten de activa en overeenkomsten bovendien op naam van de nieuwe eigenaar worden gezet. Bij een aandelenoverdracht blijft de overgenomen onderneming de houder en wijzigt alleen de eigenaar.

Overig

De overeengekomen overnameprijs is bij een activatransactie vaak hoger. De reden daarvoor is dat de verkoper direct met de Belastingdienst moet afrekenen over goodwill en stille reserves. De koper kan de overgenomen goodwill en stille reserves daarentegen op zijn balans activeren en in tien jaar afschrijven. Een koper zal daarom meestal bereid zijn meer te betalen dan bij een aandelentransactie.

Een veelvoorkomend misverstand is dat de koper bij een activatransactie het personeel niet mee overneemt. Dat is niet het geval. Personeel dat werkzaam is voor de overgenomen onderneming gaat, ongeacht de wijze van overname, in principe mee naar de koper. De koper heeft niet de vrijheid een selectie van werknemers te maken en alleen die mee over te nemen. Ook mogen de arbeidsvoorwaarden (inclusief salaris) na de bedrijfsovername niet verslechteren.

Aandelenoverdracht

Bij een aandelentransactie wordt de volledige bv overgedragen via de overdracht van het eigendom van de aandelen. Aan de juridische entiteit en alles wat daaronder valt verandert dus niets; alleen het eigendom van die entiteit wijzigt.

Voordelen aandelentransactie

Het grote voordeel van een aandelenoverdracht is de eenvoud van de procedure. Anders dan bij een activatransactie hoeven niet alle bezittingen en schulden stuk voor stuk op naam te worden gezet (waarvoor vaak nog medewerking van een derde nodig is); deze activa en passiva blijven op naam van de over te nemen onderneming staan. Alleen het houderschap van de aandelen in die onderneming (bv) wijzigt.

Eventuele compensabele verliezen in de overgenomen bv kan de koper verrekenen met zijn latere bedrijfswinsten. Sinds 2022 is die verliesverrekening in de tijd onbeperkt, maar wel in omvang begrensd: tot €1 miljoen winst zijn verliezen volledig verrekenbaar, over het meerdere nog slechts voor 50%.

Nadelen aandelentransactie

Als koper wordt u ook eigenaar van het verleden van een onderneming. Daarbij heeft een koper per definitie een informatieachterstand ten opzichte van de verkoper. Om dat risico af te dekken, zal een koper een uitvoerige due diligence willen uitvoeren. Dat kost tijd en is bovendien kostbaar. Daarbij blijven er altijd risico's bestaan. Deze kunnen deels via garanties en vrijwaringen in de overnameovereenkomst worden afgedekt. Verkoper en koper hebben op dit vlak echter tegengestelde belangen, en in de praktijk kunnen de onderhandelingen over deze garanties en vrijwaringen lang duren en de nodige vertraging en irritatie opleveren.

Overig

Vanwege het gemak van de overdracht en de overdracht van risico's zal een verkoper in de meeste gevallen de voorkeur geven aan een aandelenoverdracht. Daar heeft hij nog een extra reden voor: verkopers genieten de deelnemingsvrijstelling wanneer zij hun bedrijf verkopen als werkmaatschappij van hun holding. Over de winst die met deze bedrijfsverkoop wordt geboekt, hoeft niet met de Belastingdienst te worden afgerekend, zolang die binnen de holdingstructuur blijft. Een koper kan echter niet afschrijven op de overgenomen goodwill en stille reserves, en in de praktijk zal de overnameprijs dan ook iets lager liggen dan bij een activatransactie.

OvernameAdvies

Bij een eenmanszaak of een vof hebt u geen keuze en is een activatransactie per definitie de aangewezen manier van bedrijfsoverdracht. Bij een bv hebt u wél de keuze om, samen met de tegenpartij, de voorkeur te geven aan een van beide manieren. U let daarbij vooral op de risico's op 'lijken in de kast' en op de complexiteit van het overnameproces. Kunt u bij deze keuze ondersteuning gebruiken, dan horen wij dat graag. Het belastingeffect laat u het beste voorafgaand aan een overeenkomst doorrekenen door een fiscalist; ook daarmee brengen wij u graag in contact.